Jakie szczepionki na COVID-19 będą następne? Jak działają nowe preparaty? Szczepionka Pfizera, Moderny czy AstraZeneca to dopiero początek!

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
W Polsce szeroko stosowane są szczepionki typu mRNA od Pfizera oraz Moderny, natomiast szczepionka wektorowa AstraZeneca dotarła do kraju dopiero w lutym 2021 r.
W Polsce szeroko stosowane są szczepionki typu mRNA od Pfizera oraz Moderny, natomiast szczepionka wektorowa AstraZeneca dotarła do kraju dopiero w lutym 2021 r. Aleksej Sarifulin/123RF
Szczepienia przeciw COVID-19 trwają, a kolejnych preparatów ochronnych przybywa. W Polsce mamy do dyspozycji już trzy szczepionki, które należą do dwóch kategorii. Niedługo pojawią się następne, bo na świecie opracowuje się prawie 70 takich preparatów. Sprawdź, jakie szczepionki są dopuszczone do użytku, a które przechodzą ostatnią fazę badań – a także skąd pochodzą, jak działają i jaką mają skuteczność.

Pierwsze szczepionki chroniące przed koronawirusem SARS-CoV-2

Opracowanie szczepionki to proces, który zajmował dotychczas kilka lat. W obliczu pandemii udało się go znacznie skrócić, dzięki czemu pierwsze szczepienia przeciw COVID-19 rozpoczęły się na świecie już w 2020 roku. Obecnie przybywa skutecznych preparatów. Niektóre z nich są już stosowane bez ograniczeń, inne dopuszczone w sposób ograniczony lub awaryjny.

Według stanu na 11 lutego 2021 r. testy na ludziach przechodzi 69 szczepionek przeciw COVID-19. Wśród szczepionek poddawanych badaniom klinicznym:

  • 4 zatwierdzono do pełnego użytku,
  • 6 zatwierdzono do wczesnego lub ograniczonego stosowania,
  • 4 porzucono po badaniach wstępnych,
  • 20 przechodzi badania kliniczne 3. fazy, które oceniają skuteczność w stosowaniu na dużą skalę,
  • 27 znajduje się w 2. fazie badań klinicznych, gdzie prowadzone są rozszerzone próby bezpieczeństwa ich stosowania,
  • 37 jest w 1. fazie badań klinicznych, podlegając ocenie pod względem bezpieczeństwa i sposobu dawkowania.

Pierwszym preparatem przeciw koronawirusowi SARS-CoV-2, który został dopuszczony do użytku w wielu krajach, była szczepionka BNT162 opracowana przez firmy Pfizer i BioNTech, a zaraz później zielone światło uzyskał bardzo podobny produkt firmy Moderna.

Oba preparaty to szczepionki mRNA. Wykorzystują całkiem nowe rozwiązanie – zawierają syntetyczną nić RNA koronawirusa, a dokładniej mRNA przekaźnikowe (messenger RNA), która jest chroniona przez otoczkę lipidową. Materiał został zmieniony genetycznie w taki sposób, by wywoływał w organizmie produkcję białek typowych dla wypustek wirusa, czyli tzw. białek S – ale nie całego patogenu. Stają one celem ataków reakcji układu odpornościowego, w wyniku której powstają wyspecjalizowane przeciwciała anty-SARS-CoV-2.

Kolejną szczepionką był preparat AstraZeneca-Oxford University. Dwa podobne preparaty funkcjonują już jednak od miesięcy w Rosji. Podobnie jest w innych częściach Azji, gdzie rynek krajowy oraz kraje arabskie są zaopatrywane w produkty chińskie.

Natomiast pierwszą szczepionką, której badania przerwano (miało to miejsce 10 grudnia 2020 roku) był preparat australijski przygotowywany przez Uniwersytet Queensland. Bazował na białkach nowego koronawirusa i był podawany wraz z adjuwantem firmy CSL (tj. substancją wspomagającą działanie immunizujące). Niestety, aby zwiększyć stabilność białek, poddano je procesowi, w wyniku którego w organizmie powstają przeciwciała podobne do tych wytwarzanych przeciw HIV – w efekcie część uczestników zyskała pozytywne wyniki testu w kierunku tego wirusa.

Przerwano również badania prowadzone przez Imperial College London wraz z Morningside Ventures z użyciem samonamnażającej się szczepionki mRNA, z zamiarem skupienia sił na stworzeniu preparatu skutecznego wobec nowych wariantów koronawirusa SARS-CoV-2.

Podobny los spotkał produkt amerykańskiej firmy Merck stworzony z austriacką Themis Bioscience, który zawierał osłabionego wirusa odry, ponieważ wywoływał słabszą odpowiedź immunologiczną niż naturalna infekcja. Z tych samych przyczyn Merck wycofał się też ze współpracy z IAVI nad drugą szczepionką wektorową, która miała być podawana doustnie.

Dowiedz się więcej na temat:

Wiodące szczepionki na COVID-19

Szczepionki na COVID-19 dopuszczone do stosowania, oczekujących na akceptację lub będące blisko finalnych badań klinicznych i wprowadzenia do użytku, to preparaty różnych typów.

Według stanu na 11 lutego 2021 r. status wiodących szczepionek jest następujący:

  • Pfizer-BioNTech (faza 2/3) – szczepionka mRNA; preparat dopuszczony do użytku w Szwajcarii, Nowej Zelandii, Bahrajnie, Arabii Saudyjskiej), a w trybie awaryjnym – m.in. w Unii Europejskiej, Wielkiej Brytanii, USA, Kanadzie czy Meksyku, a z ograniczeniami – w Korei Południowej.
  • Moderna (faza 3) – szczepionka mRNA; dopuszczona do użytku w Szwajcarii, a awaryjnie – w UE, Wielkiej Brytanii, Islandii, Norwegii, USA, Kanadzie, Izraelu, Katarze, Singapurze i Mongolii.
  • Gamaleya (faza 3) – szczepionka adenowirusowa (Ad26 i Ad5); preparat Sputnik V (lub Gam-Covid-Vac) ma 91,6 proc. skuteczności i jest dopuszczony do wczesnego użycia w Rosji oraz awaryjnie w innych krajach świata.
  • Oxford-AstraZeneca (faza 2/3) – szczepionka adenowirusowa (ChAdOx1) o nazwie AZD1222 (lub Covishield w Indiach), dopuszczona awaryjnie w UE, Wielkiej Brytanii i innych krajach.
  • CanSino Biologics (faza 3) – szczepionka adenowirusowa (Ad5) o nazwie Ad5-nCoV lub Convidecia, dopuszczona do ograniczonego użytku w Chinach, a awaryjnie – w Meksyku.
  • Johnson & Johnson (faza 3) – szczepionka adenowirusowa (Ad26) o nazwie Ad26.COV2.S stworzona wraz z Beth Isreali Deaconess Medical Center w Bostonie to preparat o skuteczności 72 proc. w USA, 66 proc. w Ameryce Łacińskiej i 57 proc. w Afryce Południowej.
  • Instytut Wektor (faza 3) – szczepionka białkowa o nazwie EpiVacCorona, dopuszczona do wczesnego stosowania w Rosji.
  • Novavax (faza 3) – szczepionka białkowa firmy z Maryland o nazwie NVX-CoV2373 wykazuje 89,3 proc. skuteczności przeciwko większości wariantów koronawirusa.
  • Sinopharm (faza 3) – szczepionka z wirusem nieaktywnym, dopuszczona do użytku w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Bahrajnie, awaryjnie – w Egipcie i innych krajach.
  • Sinovac (faza 3) – szczepionka z wirusem nieaktywnym o nazwie CoronaVac (wcześniej: PiCoVacc) jest dopuszczona w Chinach, a awaryjnie – w Turcji, Azerbejdżanie, Indonezji, Laosie, Brazylii, Chile, Kolumbii i Urugwaju.
  • Sinopharm-Wuhan (faza 3) – szczepionka z wirusem nieaktywnym, dopuszczona do ograniczonego użytku w Chinach i Zjednoczonych Emiratach Arabskich.
  • Bharat Biotech (faza 3) – indyjską szczepionkę Covaxin (lub BBV152 A, B, C) stworzoną wraz z National Institute of Virology i Indian Council of Medical Research z nieaktywnym wirusem o nazwie można stosować awaryjnie w Indiach.
  • CureVac (faza 3) – szczepionka typu mRNA o nazwie CVnCoV ma niepoznaną jeszcze skuteczność (ostatnia faza badań rozpoczęła się w Niemczech w grudniu 2020 roku), ale producent podpisał już umowę z UE na dostawę 225 milionów dawek w 2021 roku.
  • AnGes (faza 3) – szczepionka japońskiej firmy stworzona wraz z Uniwersytetem Osakijskim i firmą Takara Bio to preparat AG0302-COVID19 bazujący na DNA.
  • Zydus Cadila (faza 3) – szczepionka z Indii bazuje na DNA i jest podawana w formie plastra z mikroigiełkami. Ma być gotowa do dystrybucji do marca 2021 r.
  • Anhui Zhifei Longcom (faza 3) – preparat ZF2001 stworzony wraz z Chińską Akademią Nauk Medycznych zawiera białka koronawirusa wraz z adjuwantem, czyli według definicji substancją wzmacniającą poszczepienną odpowiedź odpornościową.
  • Medicago (faza 2/3) – szczepionka CoVLP kanadyjskiej firmy Medicago z Kanady jest częściowo sponsorowana przez giganta papierosowego Philip Morris, ponieważ powstaje ze spokrewnionej z tytoniem rośliny Nicotiana banthamiana. Koronawirus namnażany w liściach zyskuje roślinną otoczkę, która naśladuje tę prawdziwą. Działa szczególnie efektywnie wraz z adjuwantem dostarczanym przez firmę GSK.
  • Instytut Biologii Medycznej Chińskiej Akademii Nauk Medycznych (faza 3) – preparat stworzony przez instytucję, która wynalazła szczepionki przeciw polio and wirusowego zapalenia wątroby typu A (WZW A), zawiera nieaktywnego koronawirusa. Skuteczność szczepionki BBIBP-CorV w testach prowadzonych wraz z firmą Sinopharm wynosiła 79,3 proc. Preparat jest dopuszczony do użytku w Chinach, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Bahrajnie. Awaryjnie można stosować go na Węgrzech, Egipcie, Iraku, Jordanii, Pakistanie, Kambodży i Peru, a z ograniczeniami – w Serbii i na Seszelach.
  • Research Institute for Biological Safety Problems (faza 3) – szczepionka QazCovid z nieaktywnym wirusem stworzona w Kazachstanie ma być dopuszczona do użytku w marcu 2021 roku.

Trwają też badania 3. fazy „odświeżonej” szczepionki BCG przeciw gruźlicy. Preparat wynaleziono na początku XX wieku, a obecnie w roli ochrony przed COVID-19 przechodzi 3. fazę badań klinicznych o nazwie „BRACE” w Murdoch Children’s Research Institute w Australii.

Przeczytaj także:

Jak skuteczne są pierwsze szczepionki na COVID-19 stosowane w Polsce?

Pierwsze szczepionki, które są szeroko dostępne na świecie – i stosowane w Polsce, to trzy preparaty.

  • Pfizer-BioNTech – to szczepionka genetyczna o nazwie BNT162b2, w Polsce dostępna jako wyrób chiński o nazwie Comirnaty, znana też jako Tozinameran. Bazuje na przekaźnikowymi mRNA, zamkniętym w lipidowej nanocząsteczce. Preparat powstał we współpracy niemieckiej firmy biotechnologicznej z istniejącym od 170 lat gigantem farmaceutycznym Pfizer. W badaniach wykazała ponad 95-procentową skuteczność w ochronie przed koronawirusem zarówno u osób młodszych, jak i u seniorów i pacjentów obciążonych chorobami cukrzyca czy otyłość. Szczepionkę podaje się 2 dawkach w odstępie 3 tygodni. Wymaga przechowywania w temp. minus 70 stopni Celsjusza. Preparat powoduje krótkotrwałe działania uboczne, takie jak gorączka, bóle mięśniowe i zmęczenie. Objawy te mają głównie łagodne i umiarkowane nasilenie.
  • Moderna – to podobna do poprzedniej szczepionka genetyczna o nazwie mRNA-1273 opracowana przez firmę biotechnologiczną z 10-letnim stażem, ale nie mającą na swoim koncie dopuszczonych do obrotu produktów, wraz z amerykańskimi Narodowymi Instytutami Zdrowa (NIH). W badaniach wykazała skuteczność wynoszącą ponad 94 proc. Wymaga podania w 2 dawkach w odstępie 4 tygodni i przechowywania w temp. minus 20 stopni Celsjusza.

  • AstraZeneca-Oxford – szczepionka AZD1222 na bazie szympansiego adenowirusa ChAdOxl ma 63-procentową skuteczność przeciwko objawowemu COVID-19 i jest bezpieczna nawet dla seniorów. Preparat wymaga przechowywania w zwykłej lodówce i podaje się go w 2 dawkach w odstępie 4 tygodni. Firma firma AstraZeneca ogłosiła 11 grudnia 2020 r. nawiązanie współpracy z rosyjskim Instytutem Gamaleya, twórcą preparatu Sputnik V, co jest ruchem bezprecedensowym.

Polecamy również:

Jak działają szczepionki przeciw COVID-19? Rodzaje preparatów

Preparaty do szczepień przeciwko wirusowi SARS-CoV-2, które są obecnie w trakcie badań, działają na różne sposoby. Ogólnie jednak działają na zasadzie dostarczania do organizmu bezpiecznych form koronawirusa lub jego fragmentów, które wywołują odpowiedź układu odpornościowego w organizmie, co z kolei umożliwia uzyskanie odporności na COVID-19.

Wśród aktualnie opracowywanych preparatów znajdują się:

  • Szczepionki genetyczne – zawierają jeden lub więcej genów koronawirusa, które po dostarczeniu do komórek ludzkich wywołują odpowiedź immunologiczną (do tej kategorii należą szczepionki mRNA oraz preparaty bazujące na DNA).
  • Szczepionki z wirusowym wektorem – zawierają wirusy zmienione w taki sposób, by przenosiły geny koronawirusa. Część z preparatów sprawia, że białka koronawirusa są produkowane przez komórki organizmu. Inne dostarczają wirusy, które ulegają powolnemu namnażaniu się, niosąc białka koronawirusa na swojej powierzchni. Przeciw COVID-19 stosowane są przede wszystkim szczepionki na bazie adenowirusa (Ad), zwykle Ad5 i/lub Ad26.
  • Szczepionki bazujące na białkach – zawierają białka koronawirusa zamiast jego materiału genetycznego. Niektóre uwzględniają kompletne białka, w innych stosuje się tylko ich fragmenty. Ważną grupą takich szczepionek są preparaty dostarczające takie proteiny w formie nanocząstek.
  • Szczepionki zawierające wirusa osłabionego lub nieaktywnego – wykorzystują tzw. wirusy atenuowane lub zabite z użyciem odpowiednich związków chemicznych.
  • Szczepionki „odświeżone” – to szczepionki stosowane wcześniej w prewencji innych chorób, które mogą chronić również przed COVID-19. Nie są one wliczane do sumy preparatów będących w przygotowaniu.

Zobacz także:

Obowiązkowe badania, które musi przejść szczepionka ochronna

Opracowywanie szczepionki przeciw koronawirusa rozpoczęto w styczniu 2020 roku od rozszyfrowania genomu wirusa SARS-CoV-2. Badania bezpieczeństwa pierwszych preparatów z udziałem ludzi prowadzono już w marcu.

Aby preparat do szczepień był dopuszczony do użytku, musi przejść wszystkie fazy procesu badawczego, które składają się z testów przedklinicznych, badań klinicznych faz 1-3 oraz badań końcowych.

Etapy badań to kolejno:

  • Testy przedkliniczne – testy dotyczą działania szczepionki na komórki oraz zwierzęta doświadczalne.
  • Badania bezpieczeństwa 1. fazy – szczepionka podawania jest niewielkiej grupie ludzi w celu oceny bezpieczeństwa dla zdrowia i wyznaczenie dawkowania, a także by potwierdzić, że preparat stymuluje układ immunologiczny.
  • Rozszerzone badania 2. fazy – szczepionka podawana jest setkom uczestników podzielonych na grupy wiekowe, by oszacować, czy działa u nich w odmienny sposób. Dalszym testom podlega bezpieczeństwo i skuteczność preparatu w wywoływaniu odpowiedzi odpornościowej w organizmie.
  • Badania skuteczności 3. fazy – szczepionkę przyjmują tysiące osób i obserwowane jest, ilu z nich mimo to zarazi się wirusem w porównaniu do odsetka osób, które otrzymały placebo. Pozwala to sprawdzić, czy preparat chroni przed zachorowaniem. Według zaleceń FDA z czerwca 2020 roku nowo opracowana szczepionka musi być efektywna u 50 procent osób, które ją otrzymały. Badania 3. fazy muszą być na tyle duże, by potwierdzić, że wywołuje stosunkowo rzadkie efekty uboczne, które mogły być przeoczone na wcześniejszych etapach prac.
  • Wczesne lub ograniczone zatwierdzenie – dotyczy preparatów, w których przypadku ominięto oczekiwanie na wyniki badań 3. fazy. To m.in. szczepionki stworzone w Chinach i Rosji. Ich stosowanie budzi wątpliwości światowych ekspertów, ponieważ może stwarzać poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego.
  • Zatwierdzenie – dopuszczenie szczepionki do użycia w danym kraju wymaga podjęcia odpowiednich decyzji na podstawie zgromadzonych materiałów badawczych. W obecnych czasach pandemii szczepionka przeciw koronawirusowi może zyskać dopuszczenie warunkowe do użycia w warunkach awaryjnych (emergency use authorization, EUA) z jednoczesnym zaleceniem prowadzenia dalszych badań przyjmujących ją osób, które mają na celu definitywne potwierdzenie jej skuteczności i bezpieczeństwa.

W ramach prac nad preparatami farmaceutycznymi wyróżnia się też:

  • Badania kombinowane – łączenie badań faz 1 i 2 oraz 2 i 3 metoda przyspieszania prac nad preparatami, chętnie stosowana przez firmy biofarmaceutyczne.
  • Badania wstrzymane – w przypadku zaobserwowania przez naukowców nieprawidłowości podczas prowadzonych prac, np. niepokojących objawów u uczestników, prowadzenie badań można czasowo zatrzymać, by wznowić je po wyjaśnieniu wątpliwości.
Źródła:

ZOBACZ: To potwierdzone: szczepionka Moderny działa na mutacje koronawirusa

Wideo

Materiał oryginalny: Jakie szczepionki na COVID-19 będą następne? Jak działają nowe preparaty? Szczepionka Pfizera, Moderny czy AstraZeneca to dopiero początek! - Strona Zdrowia

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie