Zjednoczone Królestwo poza Zjednoczoną Europą. Jaka będzie Unia po brexicie?

Materiał informacyjny "VIRIBUS UNITIS" Fundacja na Rzecz Wspierania Edukacji i Rozwoju Samorządności wśród Młodzieży
Dokładnie rok temu Zjednoczone Królestwo opuściło Unię Europejską (UE). Wraz z końcem 2020 roku upłynął okres przejściowy, podczas którego prawo UE nadal miało zastosowanie do Wielkiej Brytanii. UE i Wielka Brytania wykorzystały ten okres do wynegocjowania warunków przyszłego partnerstwa. Jak teraz wygląda Unia Europejska i jakie są relacje Brukseli z Londynem?

Artykuł 50 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) mówi, że „Każde Państwo Członkowskie może, zgodnie ze swoimi wymogami konstytucyjnymi, podjąć decyzję o wystąpieniu z Unii”. Taką decyzję podjęło Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. 23 czerwca 2016 roku większość Brytyjczyków zagłosowała za wyjściem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej. 29 marca 2017 roku premier Wielkiej Brytanii uruchomiła artykuł 50 TUE, co oznaczało formalny początek tzw. brexitu. Wkrótce rozpoczęły się rozmowy na temat wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, które miało nastąpić 29 marca 2019 roku. Negocjacje się jednak przedłużały i trudno było dojść do porozumienia, zarówno w brytyjskim parlamencie, jak i na forum unijnym. Wydawało się, że brexit w ogóle może nie nastąpić.

Ostatecznie jednak Wielka Brytania (Zjednoczone Królestwo) opuściła Unię Europejską 31 stycznia 2020 r. Obie strony uzgodniły wówczas okres przejściowy upływający dnia 31 grudnia 2020 r., podczas którego prawo UE nadal miało zastosowanie do Wielkiej Brytanii. W tym okresie strony negocjowały warunki przyszłego partnerstwa.

Okres przejściowy mógł zostać jednokrotnie przedłużony o rok lub dwa lata, gdyby obie strony wyraziły na to zgodę przed 1 lipca 2020 r. Choć Brytyjscy obywatele i politycy chcieli przedłużenia okresu przejściowego w związku z koronawirusem, to ostatecznie ustalono, że nie zostanie on przedłużony.

Unijne instytucje podkreślały, jak ważne jest odpowiednie przygotowanie do 1 stycznia 2021 r. W grudniu Komisja Europejska (KE) proponowała ukierunkowane środki awaryjne w celu przygotowania na wypadek ewentualnego braku porozumienia. Również posłowie do Parlamentu Europejskiego (PE) opowiedzieli się za porozumieniem, podkreślając, że popierają przygotowania na jego brak. Zestaw ukierunkowanych środków awaryjnych zapewniał podstawowe wzajemne połączenia lotnicze i drogowe między UE a Wielką Brytanią, a także umożliwiał wzajemny dostęp statków UE oraz Wielkiej Brytanii do zasobów połowowych na wodach każdej ze stron.

24 grudnia 2020 roku, a więc kilka dni przed upływem okresu przejściowego, po intensywnych negocjacjach Komisja Europejska osiągnęła porozumienie ze Zjednoczonym Królestwem w sprawie warunków jego przyszłej współpracy z Unią Europejską. Przewodnicząca KE Ursula von der Leyen i brytyjski premier Boris Johnson uzgodnili umowę o handlu i współpracy między UE a Zjednoczonym Królestwem, która obejmuje ochronę interesów europejskich, zapewnienie uczciwej konkurencji i dalszą współpracę w dziedzinach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

- Wreszcie możemy pozostawić brexit za sobą i zacząć patrzeć w przyszłość. Ten rozdział możemy już uznać za zamknięty – zaznaczyła Ursula von der Leyen.

Umowa o wolnym handlu obejmuje szereg dziedzin leżących w interesie UE (handel towarami i usługami oraz m. in. inwestycje, transport lotniczy i drogowy czy energię i zrównoważony rozwój), wykracza daleko poza tradycyjne umowy o wolnym handlu i stanowi solidną podstawę do zachowania naszej wieloletniej przyjaźni i współpracy. Nie zapewni jednak znacznych korzyści, z jakich Zjednoczone Królestwo cieszyło się jako państwo członkowskie UE.

Projekt umowy o handlu i współpracy opiera się na trzech filarach: obok powyższej umowy są to: Nowe partnerstwo na rzecz bezpieczeństwa naszych obywateli (nowe ramy współpracy organów ścigania i wymiarów sprawiedliwości, potrzeba ścisłej współpracy, w szczególności w kontekście walki z terroryzmem itp.) oraz Porozumienie horyzontalne w sprawie zarządzania (które ma zapewnić jak największą pewność prawa przedsiębiorstwom, konsumentom i obywatelom).

Umowa nie obejmuje polityki zagranicznej, bezpieczeństwa zewnętrznego ani współpracy w dziedzinie obronności, ponieważ Zjednoczone Królestwo nie chciało negocjować tych kwestii.

Wiadomo było, że bez względu na to czy negocjacje dotyczące przyszłych relacji zakończą się sukcesem, czy nie, od 1 stycznia 2021 roku Wielka Brytania znajdzie się poza jednolitym rynkiem i unią celną UE oraz przestanie być związana unijnym prawem. Zjednoczone Królestwo odstąpiło także od stosowania wszystkich polityk UE i przestało być stroną umów międzynarodowych zawartych przez Unię. Zakończył się swobodny przepływ osób, towarów, usług i kapitału między Zjednoczonym Królestwem a UE. UE i Zjednoczone Królestwo będą tworzyć dwa odrębne rynki: dwie odrębne przestrzenie regulacyjne i prawne. Skutkiem będzie powstanie nieistniejących dziś barier dla handlu towarami i usługami oraz dla transgranicznej mobilności i wymiany – w obu kierunkach.

Umowa będzie na razie stosowana tymczasowo, ponieważ zanim formalnie wejdzie w życie, musi zostać zatwierdzona przez Parlament Europejski. Posłowie do PE analizują obecnie jej treść w specjalistycznych komisjach parlamentarnych przed zagłosowaniem nad nią na sesji plenarnej.

Co czeka nas – obywateli Unii Europejskiej?

Obywatele UE w Wielkiej Brytanii oraz obywatele Wielkiej Brytanii w państwach członkowskich UE, którzy mieszkali tam przed styczniem 2021 r., mają prawo nadal tam żyć i pracować, pod warunkiem, że są zameldowani i otrzymali zezwolenie na osiedlenie się od lokalnych organów krajowych.

Mieszkańcy UE planujący przeniesienie się do Wielkiej Brytanii z zamiarem dłuższego pobytu lub podjęcia pracy - czyli na okres dłuższy niż sześć miesięcy - będą musieli spełnić warunki migracyjne określone przez rząd brytyjski, w tym ubiegać się o wizę.

Obywatele UE mogą przebywać w Wielkiej Brytanii bez wizy przez okres do sześciu miesięcy. Aby móc wjechać do Wielkiej Brytanii, będą musieli przedstawić ważny paszport.

Obywatele UE tymczasowo przebywający w Wielkiej Brytanii nadal mogą korzystać z opieki zdrowotnej w nagłych przypadkach na podstawie Europejskiej Karty Ubezpieczeń Zdrowotnych (EKUZ). W przypadku pobytu dłuższego niż sześć miesięcy, muszą uiścić dodatkową opłatę na rzecz opieki zdrowotnej.

Wielka Brytania postanowiła zrezygnować z udziału w popularnym programie wymiany studentów Erasmus+ i utworzyć własny program. Studenci z UE nie będą już mogli studiować w Wielkiej Brytanii w ramach Erasmus+, jednak wciąż mogą brać w nim udział studenci z Irlandii Północnej.

Zgodnie z porozumieniem, towary wymieniane między Wielką Brytanią a państwami UE nie podlegają taryfom ani kontyngentom. Jednak weszły w życie nowe procedury dotyczące przepływu towarów do i z Wielkiej Brytanii, ponieważ obowiązują kontrole graniczne w zakresie przestrzegania przepisów rynku wewnętrznego (np. norm sanitarnych, socjalnych, bezpieczeństwa, ochrony środowiska) lub odpowiednie rozporządzenie brytyjskie.

Najważniejsze informacje można znaleźć na stronie brexit.gov.pl – oficjalnej witrynie Ministerstwa Pracy, Rozwoju i Technologii (MRPiT).

Stosunki z Wielką Brytanią będzie także przedmiotem prac portugalskiej prezydencji, która przypada na pierwsze półrocze 2021 roku. Premier Portugalii Antonio Costa mówił o tym w styczniu w Parlamencie Europejskim. Wyznając motto „Czas na działanie”, portugalska prezydencja planuje m. in. pracować nad wzmocnieniem partnerstwa międzynarodowego, szczególnie z Wielką Brytanią, Stanami Zjednoczonymi i krajami Ameryki Łacińskiej.

Źródła: ec.europa.eu, europarl.europa.eu, brexit.gov.pl
Grafiki: audiovisual.ec.europa.eu

Michał Witas

Punkt Informacji Europejskiej
Europe Direct – Katowice
Tu podaj tekst alternatywny

Materiał oryginalny: Zjednoczone Królestwo poza Zjednoczoną Europą. Jaka będzie Unia po brexicie? - śląskie Nasze Miasto

Dodaj ogłoszenie